Descartes (Dekart) ”İyi kitap okumak, geçmiş yüzyılların değerli insanlarıyla konuşmak gibidir”, Victor Hugo ise ”Kitaplık kurmak, tapınak yapmak kadar kutsaldır” der. Benim için kitap, geçmişe ve geleceğe köprüdür. Kitapla geçmişe gidilir. Gelecek nesillerle, kitap aracılığı ile konuşulur. Kitapların saklandığı yere Kütüphane adı verilmektedir. Kütüb, Arapça’da kitabın çoğuludur, arkasına Farsça hane kelimesi eklenerek Kütüphane kelimesi oluşturulmuş. Yani ”Kitapların Evi” ya da ”Kitapların saklandığı yer”.

Dünyada çok meşhur, bilinen kütüphaneler var. Bunlardan antik dönemde olanlar; İskenderiye, Bergama, Efes Celsus kütüphaneleri en bilineni. Özellikle İskenderiye Kütüphanesinin, bilimin gelişmesinde büyük katkısı var. Hypetia, Öklid (Euclid), Arşimed, Rodoslu Apollonius, Sisamlı Aristarkus, Batlamyus (Ptolemy) gibi bilim insanları, bu kütüphanede araştırma yapmışlar, dersler vermişler.

Zamanımızda en büyük kütüphane Amerika Birleşik Devletlerinin 1800 yılında yapılan Kongre Kütüphanesidir (Library of Congress). 38 milyondan fazla kitap, 500 bin mikrofilme, gazete, dergi, harita, el yazması eserler ve müzik notaları olmak üzere, 167 milyon esere sahip sahip. İkinci sırada, 15o milyon eserle İngiliz Kütüphanesi (The British Library) yer alıyor. Newyork Halk Kütüphanesinde 50 milyon, Rusya Devlet Kütüphanesinde 43 milyon eser bulunuyor. Ankara’da 2020 yılında açılan Millet Kütüphanesinde 4 milyon civarında basılı eser yer alıyor. https://danyalasik.com/2020/06/30/kutuphaneler-ve-millet-kutuphanesi-ankara/

1967-1972 yılları arasında, ders çalışmak amacıyla, Ankara Kumrular sokakta bulunan Milli Kütüphaneye giderdim. Colorado Üniversitesinin Norlin Kütüphanesi 1987 yılında, Ohio State Üniversitesinin Thompson Kütüphanesi de 1988 yılında ders çalışma mekânlarım oldu. Bu kütüphanelerde bulunan yayınlardan oldukça faydalandım. ABD’de kütüphaneler internet yolu ile birbirine bağlı. Bu kütüphaneler de çalışırken, diğer eyaletlerdeki kütüphanelere de erişebiliyordum. Bir kütüphaneye girildiğinde, ülke genelindeki tüm kütüphanelere de girilebiliyor. Yani, kütüphane kapasitesi, girilen kütüphane ile sınırlı değil.

Merzifon’da, benim çocukluğumda (1960 öncesi) Halk Kütüphanesi ve Çocuk Kütüphanesi, Medrese (Saathane) içinde sağ ve soldaki orta odalarda yer alıyordu. Yaz tatilinde günümün büyük bölümü bu iki kütüphanede geçerdi. Hasan Ali Yücel’in bakanlığı döneminde Dünya Edebiyatından yapılmış çevirilerle, kısaca ”Dünya Klâsikleri” ile burada tanıştım. Doğan Kardeş dergilerinden çok şey öğrendim. Merzifon Halk Kütüphanesi, Medresedeki yerinden sonra, Medrese’nin hemen arkasındaki Ali Eşref sokakta İl Özel İdaresine ait binada hizmet vermeye başladı. Halk ve Çocuk bölümlerini birlikte barındıran Merzifon İlçe Halk Kütüphanesi, restore edilen Merzifon Anadolu (Amerikan) Koleji (Anatolia College) binalarından biri olan North Hall binasında, 23 Aralık 2025 tarihinden itibaren hizmet vermeye başladı.

Burada, Kütüphane binası hakkında biraz bilgi vermek istiyorum. Bugün Fen Lisesi olarak hizmet veren hastane binasının reviri olarak yapılmış olan North Hall binası üç katlı iken, azınlıklara gelen vergi yükü nedeniyle, üçüncü katı yıkılmış ve iki katlı hale getirilmiş. Bu durum, halen Amasya Üniversitesi Meslek Yüksek Okulu idare binası olarak kullanılan Anadolu (Anatolia) Kolejinin Botanik, Zooloji ve Tabiat Tarihi müzesinde de görülüyor. Burası da üç katlı iken, iki kata indirilmiş. Her iki binanın üç katlı haldeki fotoğrafları, Merzifon Belediyesinin ”Fotoğraflarla Merzifon 1870-1970” adlı albümünde yer alıyor. Birinci Dünya Savaşında, Osmanlı (İttihat ve Terakki) hükümeti tarafından Kolej binalarına el konulmuş ve yine hastane ve revir olarak kullanılmaya devam edilmiş. 1992 yılına kadar 15. Topçu Alayının Karargâhı olan bu binalardan North Hall binasının alt katına bir fırın yapılmış, Alay, burayı mutfak ve yemekhane olarak kullanmış. 1987 Ağustos ayında Alay Komutanı, Belediye Başkanı Zeki Hökelek ve ben North Hall binasını birlikte gezmiştik. Alayın Merzifon’dan ayrılmasından sonra North Hall binası, Merzifon Belediyesi tarafından elektrik kabloları, aydınlatma direkleri ve aydınlatma armatürleri için depo olarak kullanıldı. Kütüphane yapılıncaya kadar da atıl kaldı. Eski fotoğraflardan faydalanılarak yapılan restorasyon çalışmasında, tekrar üç katlı hale getirildi.

Merzifon’da bu bina ile ilgili yanlış adlandırmalar var. Bunları düzeltmek istiyorum. Büyük salonlardan oluşan üç katlı bu binanın, üst katlarına çıkabilmek için bir merdiven kovası yapılmış. Bunun çatısına da İsviçre’den hediye edilen bir saat yerleştirilmiş. Merdiven kovasının mimari şekli, yani kuleyi andırması ve üstündeki saatin saat başlarındaki çan sesi, Merzifon halkı tarafından, bu binanın kilise olarak algılanmasına neden olmuş. Bu bina, hiç bir zaman kilise olarak kullanılmadı. Zaten, kent içinde üç adet kilise bulunuyordu. İhtiyacı bunlar karşılıyordu. İkinci yanlış adlandırma, ”Kızlar Mektebi” algısıdır. Restorasyon sırasında inşaata asılan tabelada ”Kızlar Mektebi Restorasyonu” yazıyordu. Bunun doğru olmadığını söylediğimde, pek kabul görmedi. Kilise’den sonra, şimdi de Kızlar Mektebi deniliyor.

Kolej yerleşkesinin içinde Kızlar Mektebi’nin yeri Kapalı Spor salonunun arkasına düşmektedir. Bu durum, Kolejin yerleşke krokisinde de açıkça görülmektedir. Kroki’deki 4 no.lu bina North Hall (bugünkü İlçe Halk Kütüphane binası), 19 ve 20 no.lu binalar ise Kızlar Okulu (Old Girls’ ve New Girls’) olarak belirtilmektedir. Yerleşke krokisi; 1921 yılı öğrencisi Aristocles George Augustine’nin hatıratından faydalanılarak, 1946 yılında, Frank Waite Thompson tarafından çizilmiş ve yayın için hazırlanmış.

Kütüphane binası (North Hall); yukarıda da belirttiğim gibi, eski fotoğraflardan da faydalanılarak, orijinal şekli olan bodrum üzeri üç katlı hale getirilmiş ve içerden çelik konstrüksiyonla güçlendirilmiş.

Katlara kolay ulaşmak için asansör de yerleştirilmiş. 23 Aralık 2025 tarihinde hizmet vermeye başlayan kütüphanede okuma, eğitim faaliyetlerinin yanı sıra ödünç kitap verme servisi de bulunmaktadır. Kütüphaneyi ziyaret ettiğim 22 Ağustos 2026 tarihinde, salonlar okuyucular ve öğrencilerle doluydu. Yani, yoğun bir kullanım gözlemledim. Ancak bazı eksiklikler de bulunuyor. Okuma salonlarındaki okuma masalarında, bilgisayar vs. gibi araçların kullanımına destek verecek elektrik tesisatı ve prizler bulunmuyor. Bir diğer eksik olduğunu düşündüğüm husus ise, internet hizmeti. Bu da, ya bina içine veya avluya konulacak bir aparat ile temin edilebilir.

Kütüphane binasının Kolordu sokak cephesine ek bodrum katlı bina, Kütüphane yönetimi için idari bina olarak düzenlenmiş.

Bodrum katı -1 katı olarak ifade edilmekte olup, bu bölüm, 0-3 yaş Bebeklere ve 4-6 yaş Çocuklara ayrılmış. 0-3 yaş grubuna oyunlarla birlikte renkler ve cisimler (objeler) öğretilmektedir. Ayrıca, bir oda da çocuklara masal kitapları okunmaktadır.

Yine, bu katın bir köşesine, kütüphaneye gelen okuyucuların ihtiyacını karşılamak üzere, içinde mutfağı da olan bir kafeterya yerleştirilmiş.

Zemin katta; multimedya odası, okuma salonu, 7-14 yaş Çocuk bölümü ve atölyeler bulunmaktadır.

1. katta; mescit, engelsiz erişim salonu ve okuma salonu yer almaktadır.

2. kat çatının hemen altı olup, okuma salonu olarak düzenlenmiş ve bu salona Anadolu Kolejinde (Anatolia College) Türkçe öğretmeni olarak görev yapan, bir akşam üzeri toplantı sonrası evine gitmek için yola çıkan, ancak öldürülen Türkçe öğretmeni Şehit Mehmet Zeki Ketani’nin adı verilmiş.

Kütüphanede, bugün itibariyle, süreli yayınların dışında tarih, bilim, sanat ve edebiyat konularında 94749 kitap bulunmaktadır. Bu sayı, zaman içinde doğal olarak artacaktır. Diğer bir önemli husus da, 65000 kent nüfusuna (kırsalla birlikte 76000) sahip Merzifon’da 24550 kütüphane üyesinin bulunmasıdır. Bu da nüfusun 1/3 ü demektir. Bu üye sayısını önemli buluyorum. Merzifon halkının geçmişten beri, okumaya ve bilgilenmeye gösterdiğinin bir göstergesidir.

Kütüphaneyi gezdiren ve bilgilendiren, idari bölümde çalışan arkadaşlara ve başarılı bir kütüphanecilik örneği gösteren yönetime teşekkür ediyorum. Bu haliyle, Merzifon’un kitap dünyasına ve öğrenme ihtiyacının karşılanmasına büyük katkı sağlayacaktır.

Son olarak, özellikle Merzifon’la ilgili yayınlar için özel bir bölümün hazırlanması, önerim olacaktır.

Kütüphanelerle ilgili diğer blog yazılarımın linkleri: https://danyalasik.com/2022/12/16/iskenderiye-kutuphanesi/, https://danyalasik.com/2025/12/28/cigdemim-dernegi-oguz-tansel-kutuphanesi-ve-ankara-kitaplari-sergisi/, https://danyalasik.com/2023/11/14/sevim-ve-necdet-kent-kitapligi-cunda/, https://danyalasik.com/2020/08/22/cankaya-belediyesi-isci-kutuphanesi-copten-kutuphaneye/

Bir başka yazımda buluşmak üzere, esen kalın sevgili dostlar.

GÖRSELLER: https://photos.app.goo.gl/HLhXd1ghJHdJkkQA8