Boncukluhöyük, Konya’nın Karatay ilçesine bağlı Hayırlıoğlu mahallesinde, Konya merkeze 44 km uzaklıkta bulunmaktadır. Boncukluhöyükte  kazı çalışmaları, ilk kez 2006 yılında Liverpool Üniversitesince başlatılmış. Anadolu’nun en eski köy yerleşim yeri (Göbeklitepe’de, şimdilik bir yerleşime rastlanılmadı). M.Ö. 8500 yılına tarihleniyor. Çatalhöyük’ten 1000 yıl önce. Aksaray’da bulunan Aşıklıhöyük de M.Ö. 8500-7300 tarihleri arasında yer alıyor. Kazı alanın çok sayıda boncuk bulunduğu için adı Boncukluhöyük. Boncukluhöyük evleri açık bir alanın etrafına dizilmiş, silindirik formda, kısmen yere gömülü, duvarları kerpiç ve  çamur sıvalı, düz damlı olarak şekillenmiş. Damlarda örtü olarak kamış kullanılmış. Evlere, güneydoğu tarafında bulunan kapıdan giriliyor. İçeride ocak, bir duvara dayalı olarak bulunuyor. Kazı yerinde deneysel olarak, orijinal malzemelerden bu evlerden örnekler yapılmış. Doğa şartlarına ne kadar dayanabilecekleri gözlemleniyor. Evlerin duvarlarına yerleştirilmiş boynuzlu hayvan başları bulunmuş. Bunların güç göstergesi olduğu düşünülüyor. Ocağın karşısındaki temiz yaşam alanının duvarları kırmızı aşı boyası ile boyalı. Kullanılan boya, bitkisel kökenli. Evlerde hasır dokuma yaptıklarını gösteren bulgular var. Bulunan insan kemikleri üzerinden yapılan çalışmalarda, erkeklerin ve kadınların farklı besin tükettikleri ortaya çıkmış. Erkekler yabani sığır yerlerken, kadınlar kuş, balık, buğday, fındık, fıstık gibi yiyecek tüketmişler. Mezarlarda taş, kemik ve kilden yapılmış boncuklara rastlanılmış. Taş boncukların sayısı diğerlerinden fazla ve gri ya da kırmızı renkliler. Boncuklar mezarlarda boyun ve bileğe takılmış durumda bulunmuş. Gerek boncuk, gerekse öğütme işlemleri için obsidyenden yapılmış taş aletler kullanılmış. Neolitik dönemin bu köyünde avcı-toplayıcı olarak 100-150 kişinin yaşadığı tahmin ediliyor. Yapılan kazılarda buğdaya da rastlanılmış. Bu da bize çiftçiliğin ilk denemelerinin yapıldığını gösteriyor. Yani, bir geçiş toplumu. Bu toplulukta dinsel  objelere de rastlanılmamış.

Boncukluhöyük gezisini tamamladıktan sonra, 10 km. kadar güneyde bulunan Çatalhöyük’e geçtim. Çatalhöyük’ün Konya’ya uzaklığı 60 km. Çumra ilçesine de 12 km. Neolitik dönemin yerleşim yeri. 3500-8000 kişi arasında bir nüfus tahmin ediliyor. Burası da Boncukluhöyük ve Aşıklıhöyük’te olduğu gibi avcı-toplayıcı bir toplumun yaşadığı, Neolitik dönemin sosyal ve ekonomik sırlarını barındıran çok önemli bir yer. Bu nedenle 2012 yılında UNESCO Dünya Kültür Miras listesine alınmış. Bölgede kazılar 1960 yılından beri devam ediyor. Çatalhöyük; Akeramik Neolitik dönemle Geç Neolitik dönem arası için önemli bilgileri içeriyor. Doğu ve batı olmak üzere iki yerleşim alanı var. Doğu yerleşimindeki höyükten biri 9 m, diğeri 5 m. yüksekliğinde. Neolitik çağda M.Ö. 7400 ile 6000 yılları arasında yerleşilmiş. Batı yerleşimindeki höyük ise 20 m.yüksekliğinde ve buraya da kalkolitik çağda M.Ö. 6000 ile 5500 yılları arasında yerleşilmiş. Kazı sahasına geçmeden önce, girişte deneysel arkeoloji adına yapılan Çatalhöyük evlerinin 4 adet replikası bulunuyor. Bu evlerde, aynı zamanda, Çatalhöyük’ün ve kazısının öyküsü sunuluyor. Çatalhöyük’teki evler silindirik formda değil, bitişik nizam ve kübik. Boncukluhöyük’te silindirik iken Aşıklıhöyük’te her iki formu da görüyoruz. Çatalhöyük’ün tarihi, Boncukluhöyük’ten 1000 yıl sonra. Ev formları, zaman çizelgesi dikkate alındığında birbirleriyle uyumlu görünüyor. Yani, Boncukluhöyük ve Aşıklıhöyük kazı sonuçları, Çatalhöyük yerleşim yeri ile ilgili önemli ipuçları veriyor. Evlerin kapısı yok. Muhtemelen vahşi hayvanlara karşı korunma amacıyla çatıdan giriliyor. Evlerin duvarlarına çevrede görülen yaban hayvanlarının resimlerini çizmişler. Ölen kişileri evlerinin tabanlarına gömmüşler.

Çatalhöyük’te yönetime ait ya da dinsel amaçlı veya tören amaçlı bir yapı bulunmamaktadır. Bir saldırı ya da savaş izine de rastlanmamıştır. Gerek bölgeden, gerekse bölge dışından getirilen materyaller işlenerek günlük işlerde kullanılan aletler yapılmış. Kesme ve öğütme aletlerinde daha çok obsidyen kullanılmış. Kazılarda Akdeniz’den getirilen deniz kabukları da bulunmuş. Bazı evlerde daha sanat ağırlıklı obje üretildiği görülüyor. Kazılardan çıkartılanlar, Konya Arkeoloji ve Ankara Eski Anadolu Medeniyetleri müzelerinde sergileniyor.

Aşağıdaki ”Görseller” bölümünde bulunan fotoğrafların altında da açıklamalar bulunuyor.

GÖRSELLER:https://photos.google.com/share/AF1QipNuVOFp3KupqhloHKSlo2ThfiS9UBq07LvUtNj6rUj9N17YeHSIStB50VuD_gExxA?key=RXVCcE1FRHQyVy1ucFVHR3Y0Z3BPOVhqdWREMjV3